محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
17
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )
لسع و جلوس در آب گرم است ؛ چه آب گرم باعث تسكين درد و استراحت به قدر ساعتى مىگردد و بايد بعد از تسكين ، موضع را به آب نمك تند نطول نموده و آن بسيار گرم باشد و حمام دائم و تعريق تا چند يوم به غايت نافع است و موضع گزيده را با خاكستر چوب انجير و آهك و قلى كه به آب گرم سرشته باشند ضماد نمايند و دو درهم شونيز ، بالخاصية ترياق اوست و جميع ادويه كه به جهت عقرب نافع باشد در او مؤثر است ، و برگ درخت چنار و جوز السرو و دارچينى و ثمرة الطرفا و تخم شبت و هليون با شراب نافع است . اين معجون جهت رتيلا و ساير هوامّ مفيد است : ترياق الرتيلا : شونيز ، ده درهم ؛ دوقو و زيرهء كرمانى ، هر يك پنج درهم ؛ ابهل و جوز السرو ، هر يك سه درهم ؛ سنبل الطيب ، حبّ الغار ، زراوند مدحرج ، دارچينى ، جنطيانا ، تخم يونجه ، تخم كرفس و تخم شبت ، هر يك دو درهم ، با عسل ، دو وزن ادويهء بسرشند . و قدر شربتش تا سه مثقال است . شبّ ، از نوع عنكبوت و پايهاى او دراز است و از گزيدن او و به دستور ، عنكبوت ، درد معده و عسر بول و حبس طبع و سردى دست و پا حادث مىگردد و مداواى آن به دستور رتيلا است . قملة النسر : از جملهء هوامّ و به قدر قمل و از اصناف كنه است و به فارسى دوه [ دده ، رده ] نامند . از گزيدن او خون از همهء مسامات تراوش مىكند مثل رگهاى مقعد و بن دندان و از سينه و معده و مجراى بول و رعاف و مداواى او ماليدن موضع به فاد زهر و صندل سرخ و آب كاهو و حى العالم و طحلب و امثال آن است و شرب آب كدو و خيار و كاسنى و گل قبرسى و طين مختوم و آنچه در سموم حارّه مذكور شد . زنبور و مگس عسل و مور پردار و پشه و امثال آن : مداواى گزيدن همهء آن مانند سموم حارّه است ، و تبريد در آن شرط است شرباً و ضماداً و چون مگس را سر كنده ، تتمهء او را در موضع گزيده مذكورات بمالند ، درد را در ساعت ساكن كند و به دستور ، گل ارمنى با سركه و برگ بادروج و امثال آن نافعاند . سام ابرص و عضايه : به ضاد ، سوسمار است و به ظاء معجمه ، سالامندرا و از گزيدن اينها دندان ايشان در موضع گزيده مىماند و مادام كه اخراج نشود درد دايمى مىباشد و